Làng gốm Bát Tràng

Phơi sấy và sửa hàng mộc

Như ở bài viết "Quá trình tạo cốt gốm" cho các bạn biết sản phẩm đã được tạo dáng bằng ba phương pháp: Vuốt, in theo khuôn thạch cao và đổ rót sản phẩm bằng hồ đất. Khi lấy sản phẩm phơ ra sẽ có nhiều chi tiết để chúng ta phải xử lý: Nếu sản phẩm bị méo sẽ được chỉnh lại cho tròn, sản phẩm bị nứt sẽ bị loại và sản phẩm bị tật sẽ được sửa cho nhẵn... Sản phẩm mộc đã định hình cần đem "ủ vóc" và sửa lại cho hoàn chỉnh. Người thợ gốm đặt sản phẩm vào mà trên bàn xoay nhẹ đà rồi vừa xoay bàn xoay vừa đẩy nhẹ vào chân vóc cho cân, dùng dùi vỗ nhẹ vào chân "vóc" cho đất ở chân "vóc" chặt lại và sản phẩm tròn trở lại (gọi là "lùa"). Người thợ gốm tiến hành các động tác cắt, gọt chỗ thừa, bồi đắp chỗ khuyết, chắp các bộ phận của sản phẩm (như vòi ấm, quai tách...), khoan lỗ trên các sản phẩm, tỉa lại đường nét hoa văn và thuật nước cho mịn mặt sản phẩm. Những sản phẩm sửa lại mà không dùng bàn xoay thì gọi là "làm hàng bộ", phải dùng bàn xoay thì gọi là "làm hàng bàn".

Đây là chiếc chén uống chè sau khi được lấy ra khỏi khuôn, các bạn sẽ thấy nó rất xù xì

Sau khi sửa vóc sản phẩm cho tròn sẽ hành phơi sản phẩm mộc sao cho khô, không bị nứt nẻ, không làm thay đổi hình dáng của sản phẩm. Biện pháp tối ưu mà xưa nay người Bát Tràng vẫn thường sử dụng là hong khô hiện vật trên giá và để nơi thoáng mát, các sản phẩm phải được để trên ván phẳng hoặc trên nền sân phơi được làm phẳng, nếu sản phẩm không được để trên nền phẳng sự co ngót khi mất hơi nước sẽ làm cho sản phẩm bị méo hoặc nứt. Với biện pháp phơi hàng này chỉ áp dụng trong ngày nắng nóng, ngày nay phần nhiều các gia đình sử dụng biện pháp sấy hiện vật trong lò sấy, tăng nhiệt độ từ từ để cho nước bốc hơi dần dần, sử dụng lò sấy sẽ làm tốc độ sản xuất tăng cao, giảm hao vỡ và không phụ thuộc vào thời tiết.

Giá phơi hàng mộc

Lò sấy được xây bằng gạch , ở dưới có lò than nhỏ để đốt tạo ra nhiệt làm khô hàng

Lò than nhỏ trong lò sấy, và những bánh than trên tường sẽ được cho vào đốt để tạo ra nhiệt. Xin nói thêm một chút về việc than được "nắm" lên tường, do khi than lấy về sẽ được trộn thêm chất tạo sỉ than sau khi cháy, thường là đất dẻo và một phần sỉ than cũng là để giảm nhiệt tỏa ra khi đốt than. Sau khi trộn xong sẽ thành một khối từ đó chia thành nhiều phẩn để nắm lên tường cho nhanh khô, trước đây có người nói rằng Bát Tràng trật quá nên than phải dán lên tường...!

Theo yêu cầu trang trí, có thể đắp thêm đất vào một vài vùng nào đó trên sản phẩm rồi cắt tỉa để tạo hình hình nổi hoa văn nổi (đắp phù điêu), có khi phải khắc sâu các hoạ tiết trang trí trên mặt sản phẩm... Sau khi hàng khô sẽ được lau sạch, làm sạch các vết bẩn trong quá trình phơi sấy và làm sạch các tật mấu trên sản phẩm.

Để có được một sản phẩm mộc tốt sẽ cần nhiều công sức của người thợ, cá công đoạn này sẽ quyết định sản phẩm có được tốt hay xấu